Poradnik sensoryczny, czyli jak w warunkach domowych wspierać rozwój sensoryczny swojego dziecka.

  • Zaburzenia integracji sensorycznej.

Metoda integracji sensorycznej jest jedną z najnowszych metod terapeutycznych wspomagająca wszechstronny rozwój dziecka. Stosowana jest w odniesieniu do dzieci z opóźnieniami w rozwoju psychoruchowym, trudnościami w nauce szkolnej i uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego. Metodę tę stworzyła amerykańska psycholog, pedagog specjalny i terapeutka zajęciowa Jean Ayers.

Wykazała praktyczne znaczenie trzech podstawowych, najwcześniej dojrzewających systemów zmysłowych w procesie prawidłowego rozwoju dziecka. Są to: system dotykowy, system czucia głębokiego tzw. propriocepcja (czucie własnego ciała), oraz układ przedsionkowy zwany zmysłem równowagi. Zaburzenia prawidłowej integracji sensorycznej wynikają z niedojrzałości pierwotnych systemów zmysłowych, to jest układu czuciowego i przedsionkowego. Dysfunkcje procesów integracji sensorycznej mogą także wynikać ze znacznego ograniczenia lub niedoboru bodźców zmysłowych w pierwszym okresie życia dziecka. Często zaburzenia SI mają związek z trudnościami w uczeniu się spowodowanymi deficytami funkcji percepcyjno-motorycznych.

  • Układ proprioceptywny.

System proprioceptywny nazywany zmysłem położenia ciała. Dostarcza informacji z mięśni, stawów, wiązadeł o pozycji ciała oraz ich ruchach (czucie głębokie). Dzięki impulsom proprioceptywnym zdajemy sobie sprawę z tego, w jakiej pozycji jest nasze ciało bez konieczności patrzenia. Działanie tego układu jest niezbędne do wykonywania różnorodnych płynnych i efektownych ruchów. Układ proprioceptywny odpowiedzialny jest za zwiększenie świadomości ciała oraz kierowanie kontrolą motoryczną i planowaniem motorycznym. Układ ten wysyła do mózgu informacje pochodzące z mięśni i stawów, co umożliwia poprawne trzymanie kredki, prawidłowe siedzenie, trzymanie łyżki, przytulanie się z odpowiednia siłą. Ponadto umożliwia płynne chodzenie, bieganie, siedzenie, stanie i leżenie.

Dzieci, które mają nieprawidłową organizację proprioceptywną wspomagają wykonywane czynności kontrolą układu wzrokowego, co oznacza, iż muszą patrzeć na to, co robią i potrzebują więcej czasu na przeanalizowanie wykonania czynności.

Przykładowe ćwiczenia do stymulacji układu proprioceptywnego niewymagające specjalistycznego sprzętu:

  • Proste tory przeszkód tworzone w warunkach domowych, np. ułożone na podłodze poduszki, koce, ręczniki, stołki, krzesła, materiały o różnych fakturach,
  • Skakanie na dmuchanym materacu,
  • Przesuwanie do przodu krążka podczas skakania na jednej nodze (gra w klasy),
  • Wbieganie i zbieganie ze schodów,
  • Toczenie się na materacu w różnych kierunkach,
  • Ślizganie się na małym kocyku wypełnionym np. grochem – dziecko leżąc na brzuchu, odpycha się rękami od podłoża albo my ciągniemy dziecko za kocyk lub ręce,
  • Naleśnik czyli zawijanie dziecka w koc, folię z pęcherzykami, karimatę (głowa zawsze na zewnątrz), następnie dociskanie pleców, pośladków, rąk, nóg z wykorzystaniem woreczków, materacyków wypełnionych ryżem, piaskiem, grochem czy fasolą,
  • Zabawy w przepychanie i siłowanie się; dziecko i rodzic stykają się plecami, nogami, ramionami lub dłońmi.

 

Propozycje aktywności wyciszających:

  • głęboki ucisk – dziecko może się samodzielnie przytulać („autoprzytulanie”) lub może przytulić się do drugiej osoby, np. przez zabawę „niedźwiedzie uściski”;
  • masowanie ciała dużą piłką, wałkiem do ciasta, masażerem;
  • ciasne zawijanie w koc, które można połączyć z zabawą „naleśnik”;
  • przeciskanie się przez ciasne miejsca, tunele;
  • położenie się pod wielką poduszką typu worek sako lub siedzenie na takim worku;
  • ograniczenie bodźców wzrokowych (jak najbardziej naturalne światło, pastelowe kolory, ograniczone dekoracje na ścianach czy w oknach, otwarte półki zastąpione zamkniętymi, zabawki pochowane do białych pudeł);
  • zabawy gliną, masą solną, ciastoliną;
  • ugniatanie piłek antystresowych;
  • kąpiel (można wykorzystać olejki eteryczne, pamiętając, że część zapachów ma właściwości pobudzające, a część – wyciszające); przed zastosowaniem konkretnego zapachu trzeba sprawdzić, czy dziecko toleruje tę konkretną woń; właściwości wyciszające ma lawenda, wanilia i róża;
  • pozwolenie dziecku na wejście do wanny w ubraniu lub przykrycie go w wannie dużym ręcznikiem – ciężar odzieży lub ręcznika będzie stymulacją czucia głębokiego, co podziała wyciszająco na dziecko;
  • aktywności związane z ciężką fizyczną pracą: noszenie ciężkich przedmiotów, zakupów, wyciąganie mokrego prania z pralki itp.